TUZ GÖLÜ TUZLALARINDA HAM TUZ ÜRETİMİ
Esat
Uyanık
Tekel Kaldırım Tuzlası, Şereflikoçhisar, Ankara
Evaporitler Tuzlar Semineri 19-23 Ocak 2004, Ankara
ÖZET :
Tuz Gölü , 1660 km2’lik ortalama yüzey
alanı ile Türkiye’nin ikinci büyük gölü olmasının
yanı sıra dünyanın sayılı tuzlu göllerindendir.
Gölde ham tuz üretimi, Tekel A.Ş.’ye ait Kaldırım,
Kayacık ve Yavşan Tuzlalarında, havuzlama sistemleri
üzerine uygulanan güneş evaporasyonunun çökelttiği
tuzun çıkarılmasıyla gerçekleştirilmektedir.Tuz
Gölü’nden üretilen tuz, Türkiye tuz ihtiyacının
%70-80 ‘ini karşılamaktadır.
Güncel
Tuz Gölü; İç Anadolu Bölgesi’nde, Konya Kapalı
Havzası’nın bir parçası durumunda olan, Tuz Gölü Alt
Kapalı Havzası’nın kuzeydeki en çukur yerinde
konumlanmış, Ankara’nın yaklaşık 150 km GGD’nda yer
alan, tektonik kökenli, sığ, tuzlu bir göldür. Göl
alanı Ankara, Konya ve Aksaray il sınırları
içerisinde bulunmaktadır.
Anadolu’da ilk tuz üretimine kimler, ne
zaman başladı ? Hangi üretim yöntemlerini kullandı ?
Bu konuda yazılı kaynak bulunmamakla birlikte ,
insanlığın tuzlu tarihinden bu yana Tuz Gölü’nden
tuz üretimi yapıldığını varsaymak gerekir. Yazılı
kaynaklara göre, 17.yy’da Osmanlı Padişahı 4. Murat
daha fazla tuz üretmek ve ulaşımı sağlamak için ,
Kaldırım Tuzlası bölgesindeki gölün en dar yerine,
kaldırım taşlarından bir “Kaldırımlı Set (Geçit)”
yaptırmıştır. 1879 – 1930 yılları arasında bazı
devlet monopolleri ile birlikte tuz üretim ve
satışları da yabancı şirket ve idarelere
bırakılmıştır. Cumhuriyetin ilanından sonra
tuzlalar “ Tuz İnhisarı” adındaki geçici bir
idareye
bağlanmıştır.
Cumhuriyetle birlikte Türkiye ekonomisinin yeniden
yapılanmasına paralel olarak, 1932 yılında mevcut
devlet tekelleri birleştirilmiş, tuz işleri de Tekel
Genel Müdürlüğünün görevleri içerisine alınmıştır.
1936 yılında çıkan“ 3078 Sayılı Tuz Kanunu “
ülkemizdeki ham tuz üretiminin yalnızca Tekel
tarafından yapılması sağlanmıştır.
26/06/2001 tarihli Resmi Gazete’de
yayınlanarak yürürlüğe giren 4683 Sayılı “Maden
Kanununda Değişiklik Yapılmasına ve Tuz Kanununun
Yürürlükten Kaldırılmasına İlişkin Kanun” ile de
3078 sayılı Tuz Kanunu yürürlükten kaldırılarak tuz
“Maden Kanunu” kapsamına alınmıştır.
Tekel Tuz Sanayii Müessesesi Müdürlüğü
tarafından yürütülen ülke ham tuz üretimi, 1998
yılından bu yana yapılan bir dizi mevzuat
değişikliği ile özelleştirme sürecine girmiştir. Bu
aşamada öncelikle, Tekel bünyesinde iken, verimlilik
ve karlılık yönünden ekonomik gereklere uygun
olmayan, kaya ve kaynak tuzlalarının bir kısmı
kapatılmış , bir kısmının da “İşletme Ruhsatları ve
Buluculuk Haklarının Devri” suretiyle
özelleştirilmesi sağlanmıştır.
Bu kapsamda, ham tuz üretiminde devlet
tekelinin kaldırılması anlamına gelen kanuni
düzenlemeler, Tuz Gölü ve Deniz Tuzlalarının da
özelleştirilmesine imkan verecek sürecin
başlamasını sağlamıştır.
Tuz Gölü , ülkemizin en önemli tuz üretim
merkezi olmasının yanı sıra, henüz harekete
geçirilememiş turizm potansiyeli ve zengin
ekosistemi ile korunmaya muhtaç bir doğal güzellik
sunmaktadır. Bu amaçla, 14/09/2000 tarih ve
2000/1381 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Tuz Gölü
ve etrafındaki alan Özel Çevre Koruma Bölgesi ilan
edilmiştir.
AYRINTILI BİLGİ VE RAPORUN TAMAMI İÇİN
www.sereflikochisar.gov.tr Adresini
Ziyaret Edebilirsiniz
